فناوری های نوین در کتابخانه با تاکید بر نقش کتابداران

به نام خدا

 

 

دانشگاه تهران

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

گروه کتابداری و اطلاع رسانی

 

 

فناوری های نوین در کتابخانه با تاکید بر نقش کتابداران

 

 

استاد مربوطه:آقای دکتر نقشینه

 

 

تهیه کننده:مینا دیدار

 

 

نیمسال تحصیلی اول88-1387

 

 

 

مقدمه
عصر حاضر که دوره پیشرفت سرسام آور فناوری بالاخص فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی است کمتر حرفه ای را می بینیم که فناوری رنگ تازه ای به آن نداده و یا تغییر و تحول در آن ایجاد نکرده باشد.علوم کتابداری و اطلاع رسانی نیز همپای دیگر علوم نه تنها از این پیشرفت ها مصون نمانده است بلکه خود نیز به عنوان یکی از تجلی گاه های عمده فناوری های جدید ارتباطی و اطلاعاتی به حساب می آید.
تغییرات سریع و همه جانبه کتابخانه ها را در آستانه عصر جدیدی قرار داده است که با گذشته نه چندان دور، بسیار متفاوت است.هم اکنون پیشرفت های قابل توجهی دیده میشود: فناوری های نو فهرست های کتابخانه را از راهنماهای ساده منابع به سیستم های جامع اطلاعاتی تغییر داده اند؛ منابع اطلاعاتی به تدریج اهمیت بیشتری از گردآوری مجموعه های جدید پیدا کرده است، و...
به راستی در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد؟ مسلما آینده باآنچه قبلا مرسوم بوده است، متفاوت خواهد بود.بنابراین حرفه کتابداری باید دست به دگرگونی های اساسی و مشخصی زند، وگرنه کنار گذاشته خواهد شد و کتابداران در حالی که خدمات سنتی اطلاع رسانی را ارائه می دهند، باید به دنبال توسعه مجموعه ای از مهارت های جدید بوده و نقش ها و وظایف تازه ای را در خود پرورش دهند

 

تاریخچه فناوری در کتابخانه ها
تاریخ استفاده از رایانه در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی را می توان به چند دوره نسبتا مشخص تقسیم کرد (فتاحی،43،1377):
در دهه 1940 نخستین روش های نیمه ماشینی ذخیره و بازیابی اطلاعات با استفاده از نظام برگه ای لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت. این نظام در واقع پیش آمد نظام های رایانه ای دهه 1960 بود.
دهه 1980 شاهد گسترش نظام های پیوسته چه از نظر تنوع و ایجاد نرم افزارهای آماده و تجهیزات چاپ و نمایش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و کاربرد این نظام ها در کشورهای در حال رشد بود. دهه 1990 دهه رشد اینترنت به حساب می آید و کتابخانه ها نیز از این پدیده حاصل از فناوری های جدید در کارهای خود به خوبی استفاده کردند. این مسیر روز به روز در حال تحول و پیشرفت است و جهت آن به سوی افزایش توانایی های انسان در بدست آوردن دقیق اطلاعات می باشد

 

زمینه های استفاده از فن آوری نوین در کتابخانه ها
به طور کلی آنچه موجب شده است که کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی از فن آوری نوین استفاده کنند عبارتند از: سرعت، حافظه، دقت بسیار زیاد در فراهم آوری، انباشت و بازیابی اطلاعات به مدد رایانه و صرفه جویی در نیروی انسانی، ایجاد ارزش افزوده، انعطاف پذیری در برابر نیازهای گوناگون، دسترسی یکپارچه به اطلاعات،امکان استفاده ارزان از اطلاعات سایر کتابخانه ها و...
کارکرد های فناوری اطلاعات در کتابخانه ها را می توان به دو گروه کلی دسته بندی کرد (هوشیار یزدان،1381،59):
فعالیت های اساسی و داخلی کتابخانه نظیر: مجموعه سازی، فهرستنویسی، امانت
خدمات اطلاع رسانی مانند: آگاهی رسانی جاری، اشاعه گزینشی اطلاعات، خدمات مرجع و...
تاثیرات فناوری اطلاعات بر جنبه های مختلف فعالیت های کتابخانه

 

 

رده‌بندي خودکار منابع اطلاعاتي در محيط جديد
سازماندهي و مديريت منابع اينترنتي، همواره يکي از دغدغه‌هاي دانشمندان علوم رايانه و اطلاع‌رساني است. امروزه همين متخصصان به اين نتيجه رسيده‌اند که علم کتابداري در زمينة رويارويي با وضعيت آشفته اطلاعات مي‌تواند نقش برجسته‌اي ايفا کند. از آنجا که رده‌بندي، فعاليتي وقتگير و پرهزينه بوده و رده‌بندي منابع اينترنتي براي فهرست‌نويسان دشوار مي‌باشد، تحقيقات زيادي براي انجام رده‌بندي به صورت خودکار صورت گرفته است. کاربرد شبکه‌هاي عصبي مصنوعي با توجه به ضعف روشهاي آماري و زبانشناسي رايانه‌اي در عملي کردن فعاليت رده‌بندي خودکار، رو به افزايش است.

رده‌بندي، فعاليتي است که به مهارت تفکر انتزاعي نياز دارد و اين مهارت را نمي‌توان به سادگي با هوش مصنوعي يا سيستمهاي خبره جايگزين کرد. (Review of attempts to apply Classification, 1997) هنوز نرم‌افزارهاي رايانه‌اي نتوانسته اند هيچ يک از رده‌بنديهاي سنتي کتابخانه‌اي را به طور کامل به صورت خودکار درآورند. تلاش براي به وجود آوردن چنين سامانه‌هاي هوشمندي رو به افزايش است
اکثر موتورهاي جستجوي خودکار از راهبردهاي نمايه سازي و مکانيزمهاي ‌بازيابي اطلاعات استفاده مي کنند، اما تعداد بسيار اندکي از آنها از سامانه رده‌بندي خودکار استفاده کرده اند. در رده‌بندي منابع اينترنتي بايد حجم زياد مدارک و رشد صعودي آنها را نيز در نظر گرفت.
از آنجا که تخصص شبکه‌هاي عصبي مصنوعي در رده‌بندي است، کاربرد شبکه‌هاي عصبي مصنوعي مانندSOM با ضعف روشهاي آماري و زبانشناسي رايانه‌اي در عملي کردن فعاليت رده‌بندي خودکار، رو به افزايش است.

 

كاربرد سيستم هاي خبره در كتابخانه ها
كاربرد سيستم هاي خبره و هوش مصنوعي در امور كتابخانه هنوز در مراحل اوليه است . چند پروژه در زمينه هاي كتابداري و خدمات اطلاع رساني به مراجعان تحت بررسي قرار گرفته و در اين زمينه خوش بيني زيادي مبني بر به كارگيري سيستم هاي خبره در اكثر حوزه هاي كتابداري و اطلاع رساني وجود دارد . مشكل اساسي كه در حال حاضر وجود دارد ايجاد پايگاه دانش است . مثلا سيستم خبره را مي توان براي حوزه بخصوص از خدمات مرجع ايجاد نمود , اما اين سيستم قادر نيست پايگاه دانش به وجود آورد كه در برگيرنده كليه فعاليت هاي بخش مرجع باشد .
در اينجا اين سؤال مطرح است كه چه دلايلي براي به كارگيري سيستم هاي خبره دركتابخانه وجود دارد ؟ آيا اين سيستم ها كار روزانه كتابداران را بهبود مي بخشند؟به عنوان مثال يك سيستم خبره مي تواند به كتابدار در شناخت و بهبود كارايي اموري چون خدمات فني جستجو در پايگاه هاي پيوسته و خدمات دادن به مراجعان بيش تر ياري رساند . اگر يك سيستم خبره خوب برنامه ريزي شده باشد باعث افزايش كيفيت خواهد شد . اين سيستم اشتباهاتي را كه گاهي از انسان سر مي زند مرتكب نخواهد شد و مي تواند در فراهم آوري اطلاعات تكراري سودمند باشد . حوزه هايي كه سيستم خبره مي تواند در آن فعاليت كند عبارت اند از :فهرستنويسي، جستجو در پايگاه هاي اطلاعاتي، نمايه سازي، مديريت، و مرجع.

 

 

نمايه سازي
نمايه سازي خود كار اسناد و مدارك مدتها مطرح بوده است . تا كنون متخصصان موفق شده اند به شكل هوشمند به خودكار كردن اسناد و مدارك مبادرت ورزند و در اين زمينه تلاش هاي زيادي برای استفاده از سيستمهاي خبره صورت گرفته است . به طور مثال استفاده از سيستم خبره در نمايه سازي اسناد و مدارك پزشكي (كتابخانة ملي پزشكي آمريكا ) را مي توان نام برد كه چندان موفق نبوده است .
اما تلاش هاي بسياري در زمينه استفاده از اين سيستم در نمايه سازي نشريات صورت گرفته است. اين سيستم مي نواند در موارد زير سودمند باشد و نمايه ساز را در نمايه سازي كمك كند:
شناسايي مفاهيم مورد بحث در مقالات نشريات ؛
ترجمه مفاهيم به شگل شفاهي و كلامي ؛
ترجمه اشكال شفاهي و كلامي به توصيفگري موضوعي و زيربخش هاي آن ها ؛
به كار بردن قوانين مناسب در تعيين توصيفگرهاي موضوعي ؛
تعيين توصيفگرهاي موضوعي و زيربخش هاي آن در ارتباط با مقاله .

 

 

نقش کتابداران

»بيل گيتس« رئيس شرکت مايکروسافت درباره نقش حياتي کتابداران و اطلاع رسانان مي گويد : » کتابداران و اطـلاع رسـانان نقش تعيين کـننده اي در چگــونگـي بهره بردار ي از شبکه هاي اطلاعاتي جهاني در سازمانها و مراکز اطلاع رساني داشته اند« بر اساس شواهد و استنادات تاريخ علوم کتابداري و اطلاع رساني،  بدون اقدامات و مطالعات کتابداران ، امکان گرد آوري و توليد اطلاعات موجود بشري بر روي منابع گوناگون اطلاعاتي وجود نداشت .

گسترش فناوريهاي جديد در دو دهه اخير موجب بروز تحولات و تغييرات بسيار زيادي در بيشتر عرصه هاي زندگي شخصي ،حرفه اي و اجتماعي شده است . حرفه كتابداري و اطلاع رساني نيز همچون بسياري از حرفه ها تحت تاثير اين تحولات قرارداشته و شاهد تغييرات زيادي در فرايندها و روش هاي كاري خود بوده است . كتابداران و اطلاع رسانان همواره در تلاش اند تا با توجه به تحولات وتغييرات پيوسته اي كه در جامعه رخ مي دهد خود را باشرايط جديد تطبيق دهند به بيان ديگر ، كتابداري و اطلاع رساني همواره به لحاظ نظري و كاربردي در حال تغيير و تحول پيوسته بوده و خواهد بود و اين تحول شرط ماندگاري خود و نيز ضرورتي براي موثر واقع شدن در فرايند توسعه جامع بشري مي داند.
طي دو دهه اخير كه فناوريهاي نوين رايانه اي و ارتباطي (شبكه ها) به طور چشمگيري در تمام زمينه هاي اقتصادي ، صنعتي ، علمي ، و آموزشي رسوخ كرده است . شاهد رشد مباحث نظري و كاربردي در عرصه حرفه كتابداري و اطلاع رساني نيز بوده ايم به موازات اين تحولات ، محافل علمي و آموزشي كتابداري و اطلاع رساني ، بويژه دانشكده ها و گروههاي آموزشي مربوط نيز در ساختار و محتواي برنامه هاي خود تغييراتي بوجود آورده و يا پيشنهاد كرده اند . مديران و كاربران حرفه اي كه در عرصه كار ، به طور عيني و پيوسته به تحولات روبرو هستند ، در واقع جلودار و پيشاهنگ اجرا كردن طرح ها و برنامه هاي جديد مي باشند . به همين خاطر توجيه چارچوب ها ، سياستها و روش ها ، ايجاد تحول در كار و بازنگري در شيوه هاي پاسخ به نيازهاي روبه تحول كاربران براي آنها از اهميت ويژه اي برخوردار است .
دوران حاضر را عصر انفجار اطلاعات ناميده اند . در اين عصر ، كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني با هجوم اطلاعات در شكل هاي گوناگون و درخواست هاي مراجعان براي دستيابي بدين اطلاعات مواجه هستند .خصوصا در سال 1980 فن آوري اطلاعات تاثير زيادي بر روي كتابخانه ها و كتابداران داشته است . دگرگوني ها نه تنها بر فرايند فراهم آوري و خدمات كتابخانه ، بلكه بر نحو دسترسي استفاده كنندگان به اطلاعات و مهارت هاي لازم جهت انجام بهينه اين امر تاثير گذار بوده است.
فن آوري جديد سبب شده تا متخصصان كتابدار كتابخانه ها و مراكز تخصصي آينده ، تحت عناوين متخصصان شبكه ، واسطه هاي اطلاعاتي و طراحان نظام ، مديران دانش مدون و... نقش مهمي در گرد آوري ، پردازش و ذخيره اطلاعاتي و اشاعه آن بر عهده داشته باشند . هركدام از اين عناوين بيانگر جنبه اي از تخصص اطلاع رساني و نمايانگر دگرديسي چند جانبه ايست كه حرفه كتابداري در حال پيمودن آن است .
با ورود هريك از ابزارهاي جديد فن آوري اطلاعات به بازار ، فرايند اطلاع رساني نظام هاي ذخيره سازي ، پيچيده تر شده و كتابداران مجبورند كه با اين دگرگوني ها همگام باشند . عصر الكترونيكي كه در حال حاضر پيش روي ما قرار دارد در حوزه كتابداري سنتي ( كتابشناسي و فهرستنويسي و...) نيست ، بلكه در حوزه پردازش اطلاعات خام و دسترسي بدان است . در عصري كه اطلاعات به سرعت از كتابشناسي به ذخيره و بازيابي گيگابايت اطلاعات خام سوق مي يابد . انديشه در مورد كتابداري سنتي موجب شكست ماخواهدشد.
در آينده حرفه كتابداري، برخي فعاليتها از بين خواهند رفت. همانگونه كه اهميت فرايند فهرستنويسي كم شده است . به تازگي نيز ، با ورود ابزارهاي كاوش كه نياز كمي به دانش فني دارند اهميت نقش بارز متخصص كاوش روبه كاهش است . به عبارتي در آينده ، توجه بيشتري به اصول مديريت اطلاعات ، با در نظر گرفتن مفاهيمي از يادرفته همچون ارزش اطلاعات ، آگاهي از منابع اطلاعاتي ، آگاهي از ويرايش هاي متناوب اطلاعات و آگاهي از ارزش اطلاعات در ساختار سازماني مورد نظر ، خواهد بود . نقش كتابداران و اطلاع رسانان متخصص آينده از فهرستنويسي و كتابشناسي ، وبه طور كلي وظايف كتابداري سنتي ، به كاوشگران نظام هاي پيوسته ، مديران پايگاهها داده ها ، تحليل گر اطلاعات ، و متخصصان اطلاعات ، تحليل گر نظام هاي اطلاعاتي و مشاور اطلاعاتي تغيير خواهد يافت .
بر متخصصان حرف كتابداري يعني كتابداران و متخصصان اطلاع رساني واجب است كه به زودي در اين حرفه دست به دگرگوني هاي اساسي بزنند و گرنه دير يا زود از اين حرفه كنار رفته و يا كنار خواهند شد ! كتابداران بايستي از هر موقعيتي براي تجديد نظر در جايگاه حرفه كتابداري و نقش كتابداران در جامعه اطلاعاتي آينده بهره جويند. براي آنكه كتابداران اولين افرادي باشند كه از اشكال اطلاعاتي جديد و شبكه بهره مي گيرند ، لازم است كه آگاه و همگام با پيشرفت فن آوري اطلاعات در آينده پيش روند كه اين امر تنها از طريق آموزش خويش به ياري آموزش رسمي امكان پذير است.

آموزش علم كتابداري و اطلاع رساني و كتابداران متخصص آينده
سابقا لازم نبود كه كتابداران خود را با اطلاعات الكترونيكي آشنا كنند ، زيرا چنين به نظر مي رسيد كه تا آينده اي نه چندان نزديك ، مجموعه هاي چاپي موجود همچنان مهمتر از منابع الكترونيكي خواهند بود . اما پيشرفتهاي اخير در زمينه هاي ارتباطات ، ذخيره داده ها و فناوريهاي تصويري ، موقعيت را بسيار سريعتر از آنچه تصور مي شد ، تغيير داده است . لذا با توجه به اين پيشرفت فناوري اطلاعاتي به كارگيري فن آوري نوين دركتابخانه ها نياز به گروهي كتابدار آشنا به نرم افزارهاي كاربردي ، نحوه راه اندازي و نگه داري نظام هاي رايانه اي و شبكه هاي اطلاعاتي دارد . علاوه برآن ، باتوجه به افزايش رسانه هاي اطلاعاتي ، كتابداران بايستي توانايي به كارگيري هريك از اين رسانه ها را به منظور كمك به مراجعان كتابخانه داشته باشند . آشنايي با مهارتها و توانايي هايي همچون آشنايي با ساختار پايگاههاي اطلاعاتي ، انواع ساختار پايگاههاي اطلاعاتي ، فراپايگاه اطلاعاتي(meta- data base)، انواع نمايه سازي خودكار، طراحي نظام ، واژه پردازي(word processing)، نشر روميزي(desktop publishing)، استفاده ازبسته هاي نرم افزاري كتابشناختي ، بسته هاي نرم افزاري گرافيكي ، و صفحه گسترده ها Spreadsheet، توانايي به كارگيري داده ها و پرونده ها، فراهم آوري و تهيه بايگانيهاي وب جهاني، آشنايي با نظام هاي خودكار محلي ، روش هاي رفع اشكال هاي فن آوري اطلاعات ، آشنايي با نظام هاي عامل گوناگون از واجبات اين دهه براي كتابداران متخصص آينده است .(علي اكبرزاده ، 1377) هدف اصلي از آموزش علم كتابداري و اطلاع رساني بايد پرورش كتابداراني باشد كه در زمينه گردآوري و سازماندهي و مديريت اطلاعات مهارت داشته باشند .
به منظور حفظ و ارزش و جايگاه حرفه كتابداري و اطلاع رساني در جامعه اطلاعاتي آينده ، تجديدنظري در نظام آموزش علم كتابداري و اطلاع رساني كنوني براي پرورش كتابداران و اطلاع رسانان عصر فن آوري اطلاعات بايد صورت گيرد . اين آموزش بايد تسهيلات و امكانات فن آوري اطلاعات را به منظور آشنايي و نحوه كاربرد آن در اختيار دانشجويان اين علم قرار دهند به عبارتي آموزش نظري و عملي به منظور پرورش كتابداران توانا ، بايستي در هم آميزد.
كتابداران و دانشجويان رشته كتابداري بايد از فرصت ها و موقعيت هاي پديدآمده توسط آموزش رسمي و غير رسمي ، به ياري مطالعات فردي و پي گيري پيشرفت هاي نوين فن آوري اطلاعات در جهت روزآمد نگاه داشتن دانش خويش و كسب مهارت ها و تواناييهاي لازم در جامعه آينده بهره گيرند. اگر چنين نكنند ، در آينده اي نه چندان دور ، اين گروه جايگاه خويش را در جامعه از دست داده و آن را به متخصصان رايانه و فن آوري اطلاعات خواهند سپرد كه هيچ گونه آشنايي با منابع اطلاعاتي ، توانايي درك نيازهاي اطلاعاتي مراجعان ، روش هاي پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي مراجعان ، روش هاي گزينش و پردازش اطلاعات و ...ندارند.

 

 

خصوصيات كتابداران متخصص آينده: كتابداران در عصر الكترونيك
كارشناسان خصوصياتي را براي كتابداران عصر الكترونيك بر مي شمرند كه عبارتند از :
- . همانند مشاوران اطلاعاتي عمل مي كنند و بهترين منابع را براي گشايش گروهها و برآوردن نيازهاي اطلاعاتي مردم نشان مي دهند .
- كاربرد منابع اطلاعاتي الكترونيكي را به مردم آموزش مي دهند .
- منابعي را كه استفاده كنندگان خاصي به آنها آشنايي دارند ، موجب جست و جو قرار مي دهند .
- وظيفه بازكاوي اطلاعات را انجام مي دهند ، يعني تاليف و تركيبي از نتايج پژوهش هاي منابع متعدد به عمل مي آورند و برآيندگزيده و ارزيابي شده را به متقاضي عرضه كنند و در صورت امكان مستقيما به رايانه او ارسال كنند.
- با ايجاد بايگانيهاي مختلف و ارتباط با پايگاههاي اطلاعاتي ، مراجعه كننده را در دريافت اطلاعات مورد علاقه خودش ياري مي نمايند.
- كتابدارن لازم است طرز كار با نرم افزارهاي رايانه اي و ابزارهاي الكترونيكي ، مهارتهاي سودمندي را از طريق شبكه هاي نرم افزاري در اشاعه اطلاعات الكترونيكي بياموزند . ابزارهاي الكترونيكي با ابزارهاي چاپي متفاوتند. استفاده كنندگان به اين ترتيب نيازمند آموزش هستند و بايد مهارتهاي كسب اطلاعات را از طريق شيوه هاي صحيح و ابزارهاي مجهز مجهز دسترسي به آن را به جامعه استفاده كننده آموخت و آنان را متقاعد ساخت . همچنين كتابداران مي توانند به استفاده كنندگان نحوه ارزيابي از منابع اطلاعاتي و اهميت ارزش اطلاعاتي را آموزش دهند

 

نتیجه

از آنجا كه فناوري با سرعت زياد در كتابخانه ها به كار گرفته مي شود ، بايد در برنامه هاي آموزشي كتابداري و اطلاع رساني دروسي گنجانده شود كه جوابگوي نيازهاي كتابداران و استفاده كنندگان از كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني باشد .
با توجه به پيشرفت فنآوري اطلاعات و حجم روزافزون اطلاعات توليدشده ، در آينده اي نه چندان دور، ديگر فرصت سازماندهي تمام اطلاعات توليد شده براي كتابداران و اطلاع رسانان باقي نخواهد ماند. آنان بايستي اطلاعات حوزه هاي موضوعي خاص را گزينش و پردازش كنند ، و به مراجعان ، سواداطلاعاتي را به منظور بازيابي ، گزينش و كاربرد بهينه اطلاعات مورد نيازشان آموزش دهند . اگر اين گروه علاقمند به حفظ جايگاه خويش در جامعه اطلاعاتي آينده هستند ، بايد آماده پذيرفتن نقش هايي مثل پردازشگر اطلاعات ، مشاوره اطلاعات ، مروج سواد اطلاعاتي ، مدير اطلاعات و طراح نظام باشند.
به منظور حفظ و ارزش و جايگاه حرفه كتابداري و اطلاع رساني در جانعه اطلاعاتي آينده ، تجديدنظري در نظام آموزشي علم كتابداري و اطلاع رساني كنوني براي پرورش كتابدارن و اطلاع رسانان عصر فن آوري اطلاعات بايد صورت گيرد.
وكلام آخر پاياني بحث اينكه با بازنگري و تحليل منطقي كاركردهاي كتابخانه ها و بازآفريني نقش هاي جديد است كه مي توان اميدوار بود حرفه كتابداري و اطلاع رساني همچنان از جايگاهي ارزشمند در فرايند توسعه جامعه بشري برخوردار خواهد بود . در اين راستا وظيفه اصلي انديشمندان و مدرسان اين حرفه فراهم نمودن چارچوبهاي نظري و راهكارهاي عملي براي سوق دادن كتابداران به سوي آينده بهتر است .

 

 

فهرست منابع

  حياتی ، زهير . کتابدارن در چالش با فناوريهای اطلاعاتی ، رهيافت ، شماره بيست و پنجم-پاييز 1380 ، 179-193

واترز،ال.“ چشم اندازهای جهانی فن آوری و پیامدهای آن برای کتابخانه های عمومی“. گلینی مقدم،گل سنا.پیام کتابخانه. 8(1). 6-12.

یاری فیروزآبادی، یارحسین.،کتابخانه های تخصصی و فناوری اطلاعات،.نما.3(6) بهمن 1385 .

لنكستر(1366)كتابخانه ها وكتابداران در عصر الكترونيك ،ترجمه اسداله آزاد،مشهد،آستان قدس رضوي

باكلند،مايكل (1379)،كتابخانه هاي آينده ، ترجمه بابك پرتو،تهران ،نشركتابدار

كتابخانه نهادي اجتماعي است كه با گردآوري ، سازماندهي و نگهداري دانش مدون بشر امكان رشدانديشه ، شكوفايي استعداد و باروري ذهن خلاق انسان پويا وجستجوگر را فراهم مي كند. باتوجه به گسترش روزافزون علوم و فنون در زمانها و مكانهاي مختلف تنها كتابخانه است كه دسترسي آسان به انبوه دانش آدمي را ميسر مي سازد و تبادل افكار را به بار مي آورد.

كتابخانه ها همواره بازتابي از اوضاع اجتماعي زمان خود بوده اند. رشد فرهنگي يك جامعه موجب غناي كتابخانه هاي آن و در مقابل ، كم مايگي و ركودكتابخانه ناشي از ضعف فرهنگي جامعه مربوطه است. انتشار روز افزون كتابها  ونشريات ادواري موجب رونق كيفي و كمي كتابها مي شود و براي ترويج خواندن در بين قشرهاي مختلف جامعه زمينه مناسبي را فراهم مي كند. زماني كه خواندن رونق يابد ، جامعه به شكوفايي فرهنگي رسيده است ، از اين رو كتابخانه و اجتماع از گذشته تاكنون همپاي هم پيش رفته اند و يكي بر ديگري اثر بخشيده است. به طوري كه پيوسته انحطاط يكي با زوال ديگري و رشداين با ترقي آن همراه بوده است.