تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

دنياي امروز، دنياي تغيير،تحول، توليد و تبادل اطلاعات است. از زمان ظهور اينترنت و امکانات متنوع آن، روز به روز شاهد تسريع ارتباطات ميان جوامع مختلف مي‌باشيم. از جمله پديده‌هاي اينترنت که باعث سرعت بخشيدن به ارتباطات بشري و تبادل افکار گرديده است، پديده وب‌لاگ مي‌باشد که روز به روز بر طرفداران آن افزوده مي‌گردد. در مقاله حاضر به وب‌لاگ‌ها و نقشي که مي‌توانند در نهادینه کردن کتابخانه‎ها در جامعه ایفا کنند پرداخته شده است.

تعريف وب لاگ:

وب‌لاگ يا به طور مختصر بلاگ، نوعي وب‌سايت يا بخشي از يك وب‌سايت است. وب‌لاگ از دو واژه "وب" و "لاگ" تشکيل شده و در لغت به معناي "به اشتراک گذاشتن وب" مي‌باشد. يعني فضايي که درآن هر يک از کاربران اينترنت مي‌توانند به صورت پيوسته اطلاعات خود را به اشتراک بگذارند(کرمي، 1385).

وب‌لاگ اغلب و اما نه هميشه، توسط يك فرد اداره مي شود و او نوشته‌هاي خود را در فواصل زماني مختلف روي وب‌لاگ منتشر مي‌نمايد.

به هر قسمت از نوشته‌ها، يك مدخل يا پست گفته مي شود كه معمولا" در صفحه اول وب‌لاگ بر عكس ترتيب تاريخي آورده مي‌شوند كه اين بدان معناست كه جديدترين مدخل در بالاي صفحه قرار مي‌گيرد و مدخل‌هاي قديمي‌تر به تدريج پايين‌تر قرارمي‌گيرند. مدخل‌هاي مربوط به يك زمان مشخص(قديمي‌تر)، ازصفحه اول وب‌لاگ ناپديد مي‌گردند اما همه اين مدخل‌ها نيز در آرشيو بايگاني مي‌شوند كه در اين آرشيوها معمولا" بر اساس تاريخ يا موضوع و يا هر دو براي استفاده آيندگان سازماندهي مي‌شوند.

تاريخچه وب‌لاگ‌ در ايران :
وب‌لاگ‌نويسي در ايران عمري دراز ندارد. از عمر وب‌لاگ‌نويسي در ايران حدود شش سالي است كه مي‌گذرد. اولين وب‌لاگ‌نويس ايراني، سلمان جريري دانشجوي دانشگاه شريف است كه وب‌لاگ خود را در 16 شهريور 1380 به راه انداخت. او با وب‌لاگ ساده و بي سر و صداي خود، نخستين وب‌لاگ‌نويس ايراني است كه البته وب‌لاگ او به دليل عدم علاقه وي به موضوعات عمومي‌تر و توجه ويژه‌اش به مسائل تخصصي فناوري، كمتر مورد توجه قرار گرفت.
2 ماه بعد يعني در 14 آبان 1380، حسين درخشان وب‌لاگي با نام " خود بزرگ بيني" را راه انداخت كه بعدها به نام " سر دبير: خودم" تغييرنام يافت. درخشان كه پيش از آن دربارة مسائل مربوط به فناوري اطلاعات در روزنامه عصر آزادگان مي‌نوشت، با معرفي وب‌لاگ خود و ارائه راهنمايي براي ساخت وب‌لاگ فارسي، توانست بسياري از نويسندگان بالقوه را براي ارائه نظريات‌شان برانگيزد (افشارنادري، 1382).
به تدريج تعداد بيشتري از افراد شروع به راه اندازي وب‌لاگ‌هاي شخصي كردند. در خرداد 1381 نخستين سرور راه انداز بلاگ فارسي راه اندازي شد. اين سرور پرشين بلاگ ناميده شد (www.persianblog.com) . با ايجاد اين سايت و استقبال شديد كاربران از آن، اين سايت اقدام به طبقه‌بندي گروه‌هاي استفاده كننده از بلاگ نمود.
قبل از راه اندازي پرشين بلاگ، بلاگر بي‌ترديد محبوب‌ترين سرويس‌دهنده وب‌لاگ در بين ايرانيان وب‌لاگ نويس بود. بلافاصله بعد از راه اندازي پرشين بلاگ، اين سرويس فارسي محبوبيت خاصي پيدا كرد. بعد از پرشين بلاگ، سايت‌هايي همچونblogsky.com و persianlog.com و غیره وارد عرصه وب‌لاگ‌نويسي شدند، اما ظاهرا" پرشين‌بلاگ داراي محبوبيت بيشتر مي‌باشد(نظري، 1382).

وب‌لاگ‌ و كتابخانه‌ها:

كتابداران به عنوان متخصصان اطلاعاتي، براي رسيدن به پيشرفت‌هاي حرفه‌اي، بايد دانش خود را به روز كنند و در جريان تازه‌ترين رويدادها و پيشرفت‌ها در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني قرار گيرند. همچنين آنها بايد اطلاعات را ارزيابي و انتخاب نمايند و در اختيار جستجوگران قرار دهند. از طرفي آنان بايد كاربران كتابخانه را از منابع‌جديد و در دسترس مطلع سازند.
هم اكنون با ايجاد وب‌لاگ‌ها و استفاده از آن در كتابخانه‌ها و توسط كتابداران، شكل ‌تازه اي از ارتباطات اينترنتي ميان كتابداران، كتابخانه‌ها و كاربران به وجود آمده كه اشاعه و تبادل اطلاعات را راحت‌تر ساخته است.
در حال حاضر وب لاگ‌ها، در اينترنت جایگاه خود را یافته‌اند و روز به روز نيز برتعداد آنها افزوده مي‌گردد. هر چند كه به طور دقيق معلوم نيست كه‌چه تعداد وب‌لاگ مربوط به كتابخانه‌ها و كتابداري وجود دارد، اما دردنيــاي كتابخانه‌ها، سايت كتابــداري فردي با نام لوين با عنوان "Librarian site du Jour" به عنوان اولين بلاگ كتابخانه‌اي شناخته شده است (فيچر، 2003).
هم اكنون مفهوم وب‌لاگ و استفاده از آن در نزد كتابخانه‌ها و كتابداران در حال افزايش است. برخي از كتابخانه‌ها در وب سايت خود وب‌لاگ‌ها را ضميمه كرده‌اند(وب‌لاگ به عنوان بخشي از سايت كتابخانه) مانند لیب لاگ در كتابخانه عمومي ردوودسيتي كاليفرنيا. بسياري ازكتابداران نيز وب‌لاگ‌هايي را منتشر كرده‌اند و به انتشار مقالات و مطالب خواندني خود از طريق بلاگ‌ها پرداخته‌انـد(آدلايد، 2003).

موارد استفاده از وب لاگ‎ در کتابخانه‎ها

1. روز آمد نگه داشتن وب سايت كتابخانه :
كتابخانه‌ها به کمک وب لاگ مي‌توانند وب سايت خود را مرتب روزآمد نمايند. زيرا براي روزآمدسازی وب سايت مي‌بايست كدهايHTML را تغيير داد، اما با استفاده از وب‌لاگ و بدون نياز به دانستن زبان HTML، مي‌توان اطلاعات روزآمد را در اختیار کاربران قرار داد.

2. تبليغ خدمات کتابخانه:
كتابخانه‌ها مي‌توانند به عنوان خدمت آگاهي‌رساني جاري[39]، اطلاعات جديد مربوط به كتابخانه را از طريق وب‌لاگ در اختيار كاربران خود قرار دهند. در اين راستا كتابداران مي‌توانند كاربران را از تغییرات درخط مشي كتابخانه، سفارشات جديد، منابع جديدي كه در اختيار كتابخانه قرار گرفته است و به‌طور كلي فراهم‌آوري‌هاي كتابخانه آگاه سازند و در واقع تازه‌ها و رويدادهاي كتابخانه را از راه دور در اختیار جويندگان اطلاعات قرار دهند.

3. اطلاع رساني درباره اخبار روز :
كتابخانه‌ها علاوه بر اينكه مي‌توانند تازه‌هاي كتابخانه را توسط وب‌لاگ به اطلاع كاربران برسانند، اين امکان را دارند که توسط وب لاگ خود اخبار داغ روز را نيز بيان كرده و پيوندهايي را به ساير سايت‌ها و منابعي كه داراي اطلاعاتي در آن زمينه مي‌باشند، ايجاد نمايند. علاوه بر اين، كتابخانه‌هايي كه در يك سازمان مادر قرار دارند مي‌توانند اخبار سازمان مادر را نيز در وب لاگ خود بگنجانند(براي مثال آگهي‌هاي پست هاي شغلي براي جويندگان شغل). (کرمی،۱۳۸۵)

4. معرفي منابع جديد :
كتابخانه‌ها و كتابداران مي توانند از طريق وب لاگ خود، سايت‌ها و منابع جالب و مفيد را كه بعيد است كاربران از آنها آگاهي داشته باشند، معرفي نمايند.

5. همكاري و مشارکت در بين كتابداران :
كتابداران مي‌توانند از وب‌لاگ‌ها به عنوان وسيله‌اي براي با خبر شدن از تازه‌ترين پيشرفت‌ها و جريانات در زمينه رشته‌ تخصصي استفاده نمايند و به بحث و تبادل نظر در مورد مسائل رشته خود بپردازند. بنابراين كتابداران در سرتاسر جهان مي‌توانند از ايده‌ها و نظرات يكديگر مطلع شوند و با همفكري گروهي و بحث درباره مسائل مختلف، راه را براي حل مشكلات هموارتر سازند.

6. كمك به خدمت مرجع مجازي :
وب لاگ‌ها مي‌توانند در جهت خدمات مرجع مجازي ياري‌رسان باشند. در صورت استفاده از وب‌لاگ‌ها، زماني كه يك سؤال توسط يك كاربر مطرح مي‌شود، افراد زيادي مي‌توانند به آن سؤال پاسخ داده و نظر خود را بيان نمايند و فرد پرسش‌گر را راهنمايي نمايند.

7. تشكيل گروههاي بحث:
كتابخانه‌ها مي‌توانند با استفاده از وب‌لاگ خود گروه‌هاي بحث تشكيل دهند. ( براي مثال در مورد مسائل مربوط به كتابخانه‌ها مانند بحث كتاب) و در اينجا است كه كتابداران مي‌توانند مهارت خود را به عنوان متخصص نشان دهند.

8. بيان موضوعات مورد علاقه توسط كاربران :
كاربران مي‌توانند با شركت و بحث و اظهار نظر در وب‌لاگ كتابخانه، موضوعات مورد علاقه خود را بيان نموده تا كتابخانه در صورت اجازه دادن خط‌مشي خود، در زمينه‌هاي موردنظر اقدام نمايد .در غير اين صورت نيز، كتابخانه قادر خواهد بود كه كاربران را قانع نمايد كه به چه علت قادر به فراهم‌آوري منابع مورد علاقه آنان نمي‌باشد.

9. صرفه جويي در زمان:
با توجه به مطالب فوق، وب‌لاگ‌ها مي‌توانند نقش مؤثري در صرفه‌جويي در وقت و زمان كاربران داشته باشند. زماني كه در وب‌لاگ كتابخانه اطلاعات مربوط به موضوعات همراه با پيوند به ساير سايت‌ها و منابع ارائه مي‌گردد، كاربران مي‌توانند در مدت زمان اندکي به منابع مورد نياز خود دسترسي يافته و بنابراين وب‌لاگ‌ها مي‌توانند در دنياي پرتراكم اطلاعات نقش فيلتر ( پالاینده) را داشته باشند.

10. بهبود نظر:
استفاده از وب‌لاگ‌ها و ايجاد آنها، تأثيري غيرمستقيم بر تصوير كتابداران و كتابخانه‌ها مي‌گذارد چرا که استفاده از وب‌لاگ‌ها بر اين مسأله دلالــت دارد كه كتابخانه‌ها و كتابداران همگام با پيشرفت‌هاي فناوري به پيش مي‌روند.(بینش، 1385).

گردآوري اخبار و خدماتRSS

RSS برابر"Rich Sits Summary "يا"Real Simple Syndication "می باشدکه بستگی به برنامه مفسر و نرم افزار مورد استفاده دارد. وقتيکه يک سايت (مانند يک وبلاگ) از سيستم RSS استفاده می کند،کاربران می توانند مطالب را از طريق سايت که به يک"جمع آوری کننده اخبار" متصل است؛ در کامپيوتر شخصی خود روزآمدکنند. خدماتRSS همچنين توسط موتورهای جستجو و برخی راهنماها هم قابل بازيابی است.کيفيت وبلاگها با قابليتهایRSS بطورفزاينده ای توسعه پيدا کرده است، اينها نه تنها مانند سايتهای خبری هستند، بلکه جمع آوری کننده‎ها راهی جهت جذب خوانندگان جديد برای وبسايت واطمينان از پوشش وبلاگدرراهنماها وموتورهای جستجو هستند. صرفنظر از مناسب بودن اين سرويس برای تهيه کننده وبلاگ،RSS امکان تحويل بموقع اطلاعات به Desktop کامپيوتر کاربران را برقرار می کند؛ بدون اينکه کاربران مجبور به تهيه، نصب وتنظيم يک جمع آوری کننده اخبار باشند. تهيه يک پشتيبانRSS معمولا بعنوان نشانه ای به نيت تهيه يک سرويس جدی از طريق وبلاگ و تعهد به آن در نظر گرفته می شود.( Clyde، 2004)
گردآورندگان اخبار (news feeds) خدماتي هستند كه با استفاده از تكنولوژيRss به شما اجازه مي دهند تا بوسيله يك صفحه تعداد زيادي منابع را دريافت كنيد. اينها مي توانند به وبلاگها يا وب سايتهاي قابل تغيير ديگر مثل راهنماههاي وب سايتها يا مواد آموزشي، روزنامه هاي محلي، ملي و اخبار راديويي، خبر نامه هاي موضوعي تخصي ومانند آن اضافه شوند. اخبار موجود ممكن است كاملا علمي باشند مثل اخبار BBC درمورد تجارت الترونيكي.شما منابعي را انتخاب كرده و از ليست هزاران خدمات موجود در آنها درخواست خود را مي دهيد و آخرين سرخط اخبار را و گاهي كل متن را از موارد انتخابي خود مي بينيد.

گردآورندگان اخبار تمايل به استفاده بصورت شخصي دارند تا بعنوان يك سرويس كتابخانه اي ، ولي تعدادي از آنها در زمينه هاي تخصصي هم وجود دارند براي مثال: EEVL One Step Jobs[33] كه تقاضاهاي استخدام كارهاي تكنولوژيكي را با هم از تمام منابع پيوسته جمع‌آوري مي كند.چنين گردآورنده هايي ممكن است شامل صفحات وب تخصصي يا منابع سازماني باشند. كتابخانه ها مي تواننند از اين تكنولوژي براي علايق خاص جامعه استفاده كننده از وبلاگهاي خود جهت جستجو كردن استفاده كنند،هم بصورت فردي و هم بعنوان گردآورنده اي براي كنارهم قراردادن گروهي ازگردآورندگان مربوط بهم .ناشران محتوي خدمات خودرا بوسيله يRss توسعه مي دهند، بنابراين واضح است كه پتانسيلي براي خدمات جديد به كاربران وجود دارد. (کرمی، 138۵).

آشنایی با برخی از وبلاگ‎های کتابداری و اطلاع رسانی

. دراين قسمت به طورمختصر به معرفي تعدادي از وبلاگهاي كتابداري و اطلاع رساني می‎پردازیم:

http://www.libdex.com/weblogs.html

اين وبلاگ، مجموعه اي ازوبلاگهاي كتابداري و اطلاع رساني را درخود جاي داده و آنها را سياهه نموده است.

http://www.blogwithoutalibrary.net

اين وبلاگ به ارائه مطالبي ميپردازد كه درآن بيان ميشود كه كتابخانه ها به وسيله وبلاگها چه كاري ميتوانند صورت دهند.

http://catalogablog.blogspot.com

اين وبلاگ، مسائل مربوط به فهرست نويسي و رده بندي و موضوعات مرتبط با آنها را دربر ميگيرد.

http://www.englib.info

اين وبلاگ درباره فناوري، خدمات، تازه ها و … درباره كتابخانه هاي مهندسي ميباشد.

http://www.librarystuff.net

اين وبلاگ، يكي از فعالترين وبلاگهاي كتابداري و اطلاع رساني ميباشد كه جهت روزآمد نگهداشتن دانش كتابداران و توسعه حرفه كتابداري و اطلاع رساني به فعاليت و ارائه مطالب و منابع تازه ميپردازد.

http://www.waterborolibrary.org/blog.htm

اين وبلاگ متعلق به كتابخانه عمومي واتربوروميباشد كه منابع و اخبار تازه ازاين كتابخانه را منعكس ميكند.

http://askalibrarian.blogspot.com

اين وبلاگ متعلق به يك كتابدار مرجع ميباشد كه به انعكاس برخوردهايي كه با مراجعه كنندگان مختلف خود داشته است ميپردازد و گاهي ازكاربران و مخاطبان وبلاگ خود درباره اين برخوردها نظرخواهي ميكند.

http://younglibrarian.blogspot.com

دراين وبلاگ با انديشه ها و ايده هاي يك كتابدار جوان درزمينه كتابداري و اطلاع رساني و نيز پژوهشهايي كه وي دراين زمينه نموده است، آشنا خواهيد شد.

http://www.ci.redwood/city.ca.us/library/news/liblog

درمقدمه ذكر شد كه برخي كتابخانه ها دروب سايت خود داراي وبلاگ هستند.كتابخانه عمومي ردوود سيتي ازجمله اين كتابخانه هاست.

http://radio.weblogs.com/0122111

دراين وبلاگ، با اخبار، ايده ها، سوالات، پيوندها و … درباره كتابخانه ها و مراكزرسانه آموزشگاهي، سواد اطلاعاتي،كتابها و مطالعه وفناوري درآموزش مواجه خواهيدشد.

http://homepage.mac.com/mstephens7/B143020931

اين وبلاگ درباره رابطه فناوريها و كتابخانه ها بحث ميكند.

http://www.researchbuzz.com

اطلاعات تازه راجع به پايگاههاي اطلاعاتي و موتورهاي كاوش را دراين وبلاگ خواهيد يافت.

http://www.newpages.com/weblog/default.htm

اين وبلاگ، راهنمايي است به كتابها و مجلات جديد و اخبارتازه را درباره ناشران، كتابفروشان، كتابداران، خوانندگان و نويسندگان ارائه ميكند.(اصنافی، 1384).

نتیجه‎گیری:

امروزه اینترنت پراستفاده‎ترین منبع اطلاعاتی در میان مردم است. از آن‎جا ‎که وب‎لاگ نیز یکی از خدمات آن است، با در نظر گرفتن ویژگی‎های وب‎لاگ‎ از جمله‎ سادگی استفاده، روزآمد‎سازی سریع و ...، می‎توان با استفاده از آن در کتابخانه و قرار دادن سریع خدمات آن در اختیار کاربران و صرفه‎جویی در زمان آن‎ها، موجب جذبشان به کتابخانه شده، میزان استفاده از آن را در میان افراد جامعه بالا برد. این امر موجب وارد شدن کتابخانه به زندگی روزمره‎ی مردم و در نهایت نهادینه شدن آن در یک جامعه می‎شود.

منابع

1. اصنافی، امیر‎رضا.(1384)آشنایی با برخی وبلاگ‎های کتابداری و اطلاع رسانی.مجله الکترونیکی،4،2.

2. بینش، مژگان.(1385). وبلاگ‎ها و نقش آن‎ها در توسعه‎ی خدمات کتابخانه‎ای. نما،6، 2.

3. کرمی، طاهره.( 1385). خدمات وبلاگها و RSS در اطلاع رساني

چگونه مي توان از وبلاگها در خدمات كتابداري و اطلاع رساني استفاده كرد؟.مجله الکترونیکی.2،3.

4. Laurel A. Clyde; Library web logs. Library management.ترجمه طاهره کرمی. ,vol.25 , number 4/5 2004 pp.183-189.

5. D. Fichter. ‘Why and how to use blogs to promote your library’s services.’ Marketing Library Services, 17(6), 2003,

6. Ukoln. ‘RDF Site Summary — RSS’ (www.ukoln.ac.uk/metadata/resources/rss/).

+ نوشته شده در بیست و هشتم دی ۱۳۸۷ ساعت 13 توسط سوده سمیع پور |

تاریخ کتابخانه ها تا مدیریت کیفیت فراگیر

كتابخانه ها در طول عمر دراز خود از تكنولوژيهاي متفاوت و جديدي در هر زمان استفاده مي كرده اند و مي توانيم بگوييم كه كتابخانه ها از پيش قراولان استفاده از تكنولوژيهاي نوين براي بهبود خدمات خود مي باشند. این امر از دو منظر قابل بررسی است. 1- تحولات محملهاي اطلاعاتي موجود در كتابخانه 2- تحولات تكنولوژيك در مدیریت، سازماندهي و اشاعه اطلاعات

كتابخانه ها در طول تاريخ به عنوان يك سازمان پويا و يا به قول رانگاناتان ارگانيسمي پويا، نقش اطلاع رساني خود را با استفاده از ابزارها وتكنولوژيهاي موجود در هر زماني ارايه كرده اند. اين تكنولوژيها و ابزارها اكثراً‍محملهاي انتقال اطلاعات را تغيير و كتابخانه ها نيز مكانيسم هايي را براي سازماندهي اين محملهاي جديد اطلاعات ارايه داده اند. اين روند ديناميك انطباق كتابخانه ها با وضع موجود در طول تاريخ خود را نشان می دهد. برای مثال در كتابخانه آشوربانيپال، چون تمدن بين النهرين از الواح گلين براي كتابت استفاده مي كردند كتابخانه ها حاوي الواح گلين و در كتابخانه اسكندريه به علت رواج پاپيروس، كتابخانه ها حاوي طومار پاپيروس بودند و اين انطباق كتابخانه ها با محيط و تكنولوژي هاي رايج ميان جوامع مختلف تا به امروز هم ادامه دارد. اصولا اگر كتابخانه اي نتواند خود را با وضع موجود انطباق دهد، از نقش اطلاعاتي كتابخانه كاسته و به تدريج به چيزي بي‌مايه تبديل خواهد شد كه ماندنش سودي براي محيط پيرامون آن نخواهد داشت. در عصر حاضر و با در نظر گرفتن پیشرفتهای اطلاعاتی جامعه ی امروز، افزایش حجم اطلاعات، آلودگی اطلاعات و به تبع آن افزایش اهمیت کیفی اطلاعات نزد کاربران، نیاز به روشهای مدیریتی کارآمد و دانش مدیریت کیفیت بیش از بیش رخ می نماید، یکی از این روشها، «مدیریت کیفیت فراگير» می باشد.

با اعمال «مدیریت کیفیت فراگير» در مدیریت کتابخانه ها می توان علاوه بر اطلاع رسانی سریع و به موقع موجب افزایش کارایی و فراهم کردن رضایت مراجعه کنندگان و رشد این نهاد اجتماعی شد. «مدیریت کیفیت فراگير» با تحول سازمانی مستمر، پایداری و پویایی این نهادها را در مقابل حجم انبوه تغییرات تکنولوژی اطلاعات و تغییر ساختارهای اجتماعی، اقتصادی حفظ می نماید و موجب بقا و رشد کتابخانه می گردد.

باید به این مهم توجه داشت که در اجرای(TQM (Total Quality Management آموزش و رهبری نقش اساسی دارند. بنابراین «مدیریت کیفیت فراگير» فراتر از رضایت مشتریان صرفا به ارائه کیفیت محصولات (کالا یا خدمات) می پردازد.

در مدیریت کیفیت فرگیر بر طراحی، انتخاب فناوری و فرآیندهای مناسب تولید، آموزش کیفیت، مشارکت بیشتر کارکنان، توجه به نیازهای مشتریان و لزوم اندازه گیری کار تاکید شده است و انتظار می رود با استفاده از این اصول در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی و دست به دست دادن تمام این عوامل، بتوان نیازهای اطلاعاتی کاربران را هر چه بهتر برآورده نمود.

+ نوشته شده در بیست و چهارم آبان ۱۳۸۷ ساعت 22 توسط سوده سمیع پور |

تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

جایگاهی برای حرف بچه ها در درس تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

وب لاگ و نهادینه شدن کتابخانه ها

تاریخ کتابخانه ها تا مدیریت کیفیت فراگیر

نوشته‌های پیشین

نویسندگان

پیوندها